[phpBB Debug] PHP Notice: in file /viewtopic.php on line 993: date(): It is not safe to rely on the system's timezone settings. You are *required* to use the date.timezone setting or the date_default_timezone_set() function. In case you used any of those methods and you are still getting this warning, you most likely misspelled the timezone identifier. We selected the timezone 'UTC' for now, but please set date.timezone to select your timezone.
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /viewtopic.php on line 993: getdate(): It is not safe to rely on the system's timezone settings. You are *required* to use the date.timezone setting or the date_default_timezone_set() function. In case you used any of those methods and you are still getting this warning, you most likely misspelled the timezone identifier. We selected the timezone 'UTC' for now, but please set date.timezone to select your timezone.
Forum mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego • Zobacz temat - Żydzi w Zagłębiu Dąbrowskim

Żydzi w Zagłębiu Dąbrowskim


Posty: 315
Dołączył(a): Cz, 12 lutego 2009, 14:57
Lokalizacja: DG - Gołonóg
PostNapisane: Pt, 28 stycznia 2011, 23:12
Krzysiek Bębenek napisał(a):5. http://collections.yadvashem.org/photos ... 29299.html
pkp.jpg

czyżby Dworzec Główny w Sosnowcu?


Jak podpowiada kolega mlody na Forum Jurajskim - Zawiercie :)

Posty: 51
Dołączył(a): So, 2 maja 2009, 10:02
PostNapisane: Cz, 10 lutego 2011, 12:36
Zdjęcie z Archiwum Yad Vashem dotyczące Będzina z okresu II Wojny Światowej.Żydzi z getta.
Załączniki
yv 1.jpg
Będzin.
Avatar użytkownika
Posty: 225
Dołączył(a): Pn, 6 października 2008, 13:27
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: Cz, 10 lutego 2011, 16:27
http://collections.yadvashem.org/photos ... 14850.html
w prawym górnym rogu, czyżby kolejne zdjęcie zniszczonej przez barbarzyńców cerkwi?
praktycznie brak jej zdjęć :(
a wyglądu wnętrz chyba nie ma wcale :(
cenzura z lat 30-tych?
Załączniki
cerkiew.jpg

Posty: 51
Dołączył(a): So, 2 maja 2009, 10:02
PostNapisane: Pt, 11 lutego 2011, 10:59
Gdzie obecnie znajduje się to miejsce?
Zdjęcie z kolekcji Instytutu Yad Vaschem.
Załączniki
Sad S.jpg
Sosnowiec.
Avatar użytkownika
Posty: 225
Dołączył(a): Pn, 6 października 2008, 13:27
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: Pt, 11 lutego 2011, 11:28
obecnie to sąd, czyli budynek Pałacu Schoena przy 1Maja

Posty: 51
Dołączył(a): So, 2 maja 2009, 10:02
PostNapisane: Pt, 11 lutego 2011, 13:15
Zdjęcie Będzina z kolekcji Yad Vaschem.
Gdzie jest to obecnie?
Załączniki
Będzin II Wojna Świat..jpg
Będzin.

Posty: 51
Dołączył(a): So, 2 maja 2009, 10:02
PostNapisane: Wt, 22 lutego 2011, 10:26
Prawdopodobnie jest to obecny Plac 3-maja w Będzinie.W głębi po prawej stronie wejście do" Bramy Cukermana".

Posty: 5231
Dołączył(a): Cz, 5 czerwca 2008, 10:51
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: Pn, 11 kwietnia 2011, 16:26
Plan getta w Będzinie i Sosnowcu:
Załączniki
Plan getta.jpg

Posty: 67
Dołączył(a): N, 8 kwietnia 2012, 13:25
PostNapisane: Wt, 4 sierpnia 2015, 16:12
Właśnie przeczytałem że miasto w Gliwicach ogłosiło przetarg na wykonanie stałej wystawy w powstającym muzeum, które będzie poświęcone historii Żydów na Górnym Śląsku. Muzeum powstaje w świeżo odrestaurowanym domu przedpogrzebowym, a wszystko ma być wykonane z dużym rozmachem, przy wykorzystaniu najnowocześniejszych środków techniki. Tymczasem w Zagłębiu Dąbrowskim, regionie na którego dzieje społeczność żydowska miała zdecydowanie większy wpływ niż u sąsiadów, takiego muzeum nie ma. Mało tego, w żadnym zagłębiowskim muzeum nie ma stałej wystawy na temat ludności żydowskiej. Malutki dom modlitwy "Mizrachi", Brama Cukermana i kilka pomników to stanowczo za mało aby uczcić tę społeczność i zaprezentować jej historię. Dlatego uważam że jak skończy się zwycięska (mam nadzieję) batalia o utworzenie skansenu górniczego po "Kazimierzu- Juliuszu", FdZD może się zająć walką o utworzenie Muzeum Żydów Zagłębiowskich. Placówka taka mogłaby powstać np. w "Jerozolimie Zagłębia" czyli Będzinie. Wiem że nasze muzea mają w magazynach mnóstwo pamiątek po tej społeczności. Wiele pamiątek jest również w rękach lokalnych kolekcjonerów. Sam byłem świadkiem jak w ubiegłym roku w Bytomiu na giełdzie handlarz wystawiał liczne, ciekawe przedmioty związane z Żydami będzińskimi. Tak więc eksponatów do przyszłego muzeum nie powinno zabraknąć. Ponadto sądzę że placówka zajmująca się tą tematyką będzie znacznie ciekawsza niż np. Muzeum KOR-u nachalnie promowane przez pana Żmiję.

Posty: 27
Dołączył(a): Pn, 27 października 2008, 23:56
PostNapisane: Śr, 6 maja 2020, 16:30
Sosnowiec
Osada, wieś, następnie miasto położone na Wyży­nie Śląskiej, nad rzeką Czarną Przemszą i jej dopły­wem Brynicą. Na rozwój tego ośrodka decydujące znaczenie miała kolej. Miasto rozwinęło się wokół dworca. Prawa miejskie Sosnowiec otrzymał w 1902 r. Do wy­buchu I wojny mieszkali w Sosnowcu Rosjanie, Pola­cy, Żydzi, Niemcy. Wszyscy przybyli tu za pracą. Nie dziwi, że były 3 cerkwie, 2 synagogi i kilka kościołów. W 1914 r. miasto liczyło 118.475 osób, w tym ponad 18.000 Żydów. W skład miasta wchodziły dzielnice: Stary Sosnowiec, Ostra Górka, Sielec, Radocha i osada Blumentala z Niwki. Z początkiem XX w. było tu 11 hut i fabryk, 10 cegielni, 2 kopalnie, elektrownia, 3 młyny, 314 zakładów rzemieślniczych, 238 sklepów, 4 hotele, 15 piwiarni, 65 punktów gastronomicznych. Do dys­pozycji mieszkańców było 56 dorożek. Sosnowiec był sporym ośrodkiem wydawniczym, w którym dużą rolę odgrywali, m.in., Stanisław Jermułowicz i Adam Berman. Od 1892 r. prowadzili razem Artystyczne Zakłady Drukarsko-Litograficzne. W latach 1909-1910 Jermułowicz wydawał, m.in., gazetę „Życie Zagłębia” - organ prasowy środowiska żydowskiego.

Początkowo modlono się w domach modlitw i cha­sydzkich sztiblach. Murowana synagoga wzniesiona została w 1894 r., gmina żydowska została utworzona 1 stycznia 1899 r. za zgodą gubernatora piotrkowskiego. Gdy w 1893 r. wybuchła w Sosnowcu epidemia cholery, z inicjatywy Lejby Będzińskiego, Adolfa Oppenheima i rodziny Reicher utworzono cmentarz o powierzchni 1 ha, wybudowano dom przedpogrzebowy i mur cmentarny. Znajdują się tu okazałe, wyko­nane z czarnego marmuru, nagrobki Oppenheimów, Reicherów, Libermanów. Drugi cmentarz znajdował się między Milowicami a Pisakami. Powołano rów­nież Bractwo Pogrzebowe, na czele którego stanął Stanisłw Reicher. Posługę religijną, nieoficjalnie, sprawo­wał najpierw rabin Arie Gitler, następnie Abraham Majer Gitler. W 1900 r. powołano urzędującego rabi­na Dawida Steisatza. W 1907 wzniesiono prywatną synagogę w dzielnicy Sosnowca - Sielcu.

W skład gminy weszli Żydzi z Sosnowca, Dębowej Góry, Milowic, Ostrej Górki, Pogoni, Sielec. W czasie I wojny światowej wzniesiono synagogę w Starym Sos­nowcu, w 1922 na Pogoni. Zbudowano też szkołę i mykwę. W 1908 r. otwarto Talmud Torę, w 1912 r. z inicjatywy Abrahama Perelmana zbudowano ży­dowski szpital. Funkcję rabina kolejno pełnili: Lejb Hersz Fromer, Hersz Glikman, Monachem Szwarc.

Lata I wojny były dość ciężkie dla ludności Sos­nowca. Wycofujący się Rosjanie zniszczyli sporo obiektów, ogołocili też z zasobów pieniężnych banki. Wojska niemieckie zasłynęły z rekwirowania towarów. Żydzi sosnowieccy wykazywali dużą aktywność. Uwi­doczniło się to 5 listopada 1916 r., kiedy do Rady Miejskiej weszło ośmiu Żydów.

Żydzi mieszkali we wszystkich jedenastu dzielni­cach miasta. Większość zamieszkiwała w obrębie ulic: Małachowskiego, Kościelnej, Piłsudskiego, Warszaw­skiej, a więc w pobliżu dworca kolejowego. Sporo osiedliło się przy ul. Modrzejowskiej. Najbiedniejsi mieszkali na tzw. Abisynii, czyli między Brynicą a to­rami kolejowymi i zabudowaniami Dworca Południo­wego. W okresie międzywojennym Abisynia stała się dużym ośrodkiem bezrobotnych.

Przeważająca część ludności żydowskiej w Sosnow­cu zaliczała się do średniego i drobnego kupiectwa. Mniejszy był udział Żydów w przemyśle, aczkolwiek Sosnowiec był miastem na wskroś przemysłowym. Żydzi inwestowali w przemysł metalowy, chemiczny, szklany, dzierżawili kopalnie. O rosnącej roli miasta może świadczyć fakt, że w 1927 r. powołano tu Izbę Przemysłowo-Handlową, skupiającą 72 radców.

Prosperowały w mieście żydowskie domy handlo­we, biura techniczno-handlowe, agentury ubezpiecze­niowe i transportowe. Kupcy żydowscy handlowali hurtowo winem, zbożem, artykułami kolonialnymi, węglem, drewnem, żelazem. Targi odbywały się dwa razy w tygodniu we wtorki i czwartki.

Wzrost liczby ludności sprzyjał też powstaniu par­tii politycznych. W 1917 r. powstał oddział sosnowie­ckiej Agudy, z siedzibą przy ul. Głowackiego. W latach 1929-1939 skupiał on około 400 członków. Prezesami byli: Berek Secomski, Henoch Neufeld, podrabin Pinkus Finkler i Chaim Unger. Powołano też oddział młodzieżowy Cejrej Agudas Israel, liczący 70 członków, z siedzibą przy ul. Głowackiego. Dziewczęta w liczbie około 70 osób były skupione w Bnojs Agu­das Israel, z siedzibą przy ul. Czystej. Robotnicy w od­dziale Poalej Agudas Israel. Aguda bardzo aktywnie starała oddziaływać na Radę i Zarząd, biorąc aktywny udział w wyborach do tych ciał.

W dwudziestoleciu międzywojennym powstało też wiele różnych stowarzyszeń związanych po części z gminą, w tym: Żydowskie Towarzystwo Pomocy Ubogim w Chorobach Linas Hacholim, Żydowskie Towarzystwo Szkół Średnich, Żydowskie Towarzystwo Gemiłus Chesed, Sosnowieckie Żydowskie Towarzy­stwo Wzajemnej Pomocy w Chorobach Byhur Cholem oraz podobne Ezra Hacholim, Tomchej Cholim, Żydowskie Towarzystwo Talmud Tora, Żydowskie Towarzystwo Udzielania Zapomóg Ubogim Dziewczę­tom Hachnuses Kało, Stowarzyszenie Ahawas Che­sed.

Założono Klub Robotniczy im. B. Grossera, Ży­dowskie Towarzystwo Szkół Średnich, Żydowskie Sto­warzyszenie Dramatyczno-Muzyczne Lira. Istniały też stowarzyszenia sportowe: Żydowskie Gimnastyczno-Sportowe Towarzystwo Makkabi, Żydowski Klub Sportowy Samson oraz Żydowski Klub Sportowy Kinereth.

Jeden z pierwszych dokumentów dotyczących gmi­ny okresu międzywojennego pochodzi z 1923 r. i do­tyczy taryfu uboju. Rzezacy za obój wołu lub krowy pobierali 7000 Mk, cielęcia, owcy, kozy 3000 Mk, in­dyka 1500 Mk, gęsi 1000 Mk, kaczki, kury 500 Mk, kurczęcia, gołębia 300 Mk. Przeprowadzona w 1927 r. kontrola stwierdzała, że nie zrealizowano zadań za rok 1926, w tym nie ściągnięto w pełni składek za lata 1924-1926. Składki uznano za wygórowane, kosz­ty roczne kancelarii w wysokości 1200 zł również Uznano, że nie ma potrzeby rezerwować 5000 zł na nagrody dla pracowników gminy. Zaległości ze składek wynosiły za 1924 r, 5186 zł, 1925 r. – 14.005 zł, 1926 r. 51.051 zł. Subsydiowano religijne szkoły-Tal­mud Torę i Mizrachi. Na przełomie lat 20. i 30. XX w. składki pobierano od 2500 rodzin w wysokości od 5 zł do 1200 zł.

W 1929 r. planowano w budżecie przychody:

Z uboju rytualnego – 61.650 zł
Składki gminnej (bieżącej i zaległej) – 178.000 zł
Pogrzebów – 12.000 zł
Nagrobków – 1500 zł
Czytania Rodału – 4000 zł
Wystawiania metryk – 2170 zł
Innych dochodów – 2170 zł

Czołowymi działaczami Rady gminy w latach 30. byli: Gerszon Bergman, Lewek Szwajcer, Chaim Bin­kowski, Joachim Dancyger, Abram Englard, Dawid Feldman, Kałma Langer, Dawid Zylcberg, Szlama Kalisz, Chaim Kupfermine, dr Tobiasz Melodysta. Berek Secemski; Zarządu: Lejbuś Zendel, Lewek Abramczy, Naftuli Bachmajer, Moszek Braun, Wolf Broner, Hersz Nachemia, Mojżesz Wajnreb, Icek Zaks. Sekre­tariatem kierował Icek Lewenhof.

W 1931 r. w Sosnowcu mieszkało 19.191 Żydów, były dwie synagogi. Jedna znajdowała się przy ul. Dekerta 16, druga przy ul. Wiejskiej 21. Wartość obu oceniano na 105.000 zł. Ponadto gmina posiadała budynek bet ha­midraszu wartości 10.000 zł oraz dwa place o wartości 24.000 zł. Ubój rytualny odbywał się na terenie rzeźni miejskiej w wydzielonych pomieszczeniach. Jak pisze rabin Mechel Szwarc, w 1931 r. na potrzeby ludności Sosnowca w rzeźni miejskiej pracowało 6 rzezaków. Gdy zmarł rzezak Isachar Wisznic podjęto szybkie działania mające na celu zatrudnienie Jakuba Stencla: „Dotychczas 6-ciu rzezków dokonywało w Rzeźni Miejskiej w Sosnowcu ubój rytualny i też dość pracą byli obarczeni, brak więc 6-tego rzezaka będzie szko­dzić interesom religijnym”. Później wybudowano rzeź­nię o wartości 15.000 zł. Gmina posiadała również cmentarz wartości 25.000 zł.

Osłabiała gminę w latach 30. walka o stanowisko rabina miasta Sosnowca, w której mało pozytywną rolę odgrywał Szaja Englard, zamieszkały w Sosnow­cu, ale będący od 1912 r. rabinem Modrzejowa. Był to człowiek o sporych ambicjach, któremu marzyło się stanowisko naczelnego rabina Sosnowca, więc pisał różne donosy.

W 1932 r. stan gospodarczy gminy starostwo uzna­no za „opłakany”. Faktycznie, zalegano nawet z pobo­rami dla funkcjonariuszy gminy. Mimo to gmina subsydiowała: mace dla aresztantów w święto Pesach, sierociniec przy Żydowskim Towarzystwie Dobro­czynności, dom noclegowy, oddział Haszomer Hacair, słuchaczy zrzeszonych w Towarzystwie „Ognisko”, chłopców głuchoniemych, Towarzystwo Ochrony Zdrowia, emigrantów do Palestyny, kolonie letnie dla ubogich dzieci.

W 1938 r. z gmina sosnowiecka liczyła 24 478 osób, co stanowiło 20% mieszkańców miasta. Do płacenia składek zobowiązano 2628 rodzin. Wysokość składek wahała się od 5 zł do 1500 zł. Majątek ruchomy gminy wyceniono na 39.500 zł, nieruchomy na sumę 161.420 zł, zadłużenie wynosiło 38.425 zł.

We władzach gminy wybranych we wrześniu 1938 r. dominowali ortodoksi - 43% wpływów oraz syjoniści - 15%. Po 7% mieli: bezpartyjni, Poalej Syjon-Lewica, syjoniści rewizjoniści, mizrachiści, agudowcy oraz rzemieślnicy bezpartyjni. Na czele Rady gminy stał Józef Meitlis z bloku religijno-gospodarczego, Zarzą­du - Salomon Lejzorowicz, syjonista. Funkcję rabina pełnił tymczasowo podrabin Mechel Szwarc, sympa­tyk Agudy.

Gmina w Sosnowcu tuż przed wybuchem II wojny światowej posiadała wielką synagogę, zwaną „miej­ską”, dwa domy modlitw, rzeźnię drobiu, cmentarz. Ogółem zatrudniano 35 osób, z czego 5 osób w kance­larii. Subsydiowano szpital, dom starców, sierociniec, Towarzystwo Linas Chacedek, Bezprocentową Kasę Pożyczkową, Towarzystwo Dobroczynności, Towarzystwo Pomocy Ubogim Położnicom, Towarzystwo Ochrony Zdrowia, Małbisz Arumin, Tomche Joldos Anijos i Chesed Szelemes. Około 8000 zł przeznacza­no na mąkę paschalną dla biednych, 6000 zł na zapo­mogi dla emigrantów, tyleż na pomoc lekarską - ogó­łem 20% budżetu. Na oświatę i szkolnictwo religijne przeznaczano 7000 - 8000 zł. Subsydiowano szkołę Mizrachi, Talmud Torę, Bejs Jaków, jesziboty, Jesodej Hatorę, Keser Torę, gimnazjum, szkolę kupiecką i kursy handlowe.
http://swietokrzyskisztetl.pl/asp/pl_st ... =101&sub=9
Załączniki
046_sosnowiec_synagoga.jpg
046_sosnowiec_synagoga.jpg (4.52 KiB) Przeglądane 2473 razy
Poprzednia strona

Powrót do Historia

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 2 gości

cron