Gwara Zagłębiowska

Avatar użytkownika
Administrator
Posty: 5899
Dołączył(a): Wt, 3 czerwca 2008, 22:42
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: Wt, 26 sierpnia 2008, 11:43
Niewiele osób wie, ale nasz region wypracował sobie takową...
Obecnie właściwie ona nie funkcjonuje, natomiast udało mi się znaleźć gdzieś (nie wiem skąd to) ciekawy krótki tekst z przykładami:


Czy Zagłębiacy mają swoją gwarę? Nie, ale po mowie można poznać, kto wychował się w Zagłębiu. Poza wieloma charakterystycznymi nazwami, które różnią się od form śląskich, co jest jasne, ale też od tych występujących w polszczyźnie powszechnej, zwraca uwagę nietypowa odmiana wielu czasowników. Te czasowniki, które w bezokoliczniku kończą się na "-pać", np. "złapać", odmieniają się w Zagłębiu w pierwszej osobie z końcówką nie "-pie" ("złapię"), ale "-pe" ("złape"). Kilka przykładów:

ja złape (ja złapię)
ja chlape (ja chlapię)
ja kąpe (ja kąpię)

Przykłady innych od występujących w polszczyźnie powszechnej nazw zagłębiowskich:

spinacze - klamerki (śląski) - żabki (polski)
nalewka - kielnia (śląski) - chochla (polski)


Zgadzałoby się to z tym, co mówiła mi koleżanka z filologii, która na wykładzie usłyszała, że w Zagłębiu rzekomo mówi się "jebę", a nie "jebię" ;)

Może Wy wiecie coś więcej na temat gwary?

Posty: 1379
Dołączył(a): Cz, 14 sierpnia 2008, 22:31
Lokalizacja: Sosnowiec - Zagórze Pekin
PostNapisane: Wt, 26 sierpnia 2008, 16:59
Hehe kiedyś pytałem o to tatę. Wyjaśnił mi że w Zagłębiu mówi się i zajebę i zajebię: nie pamiętam już które ale jedno miało znaczyć ukraść a drugi zabić :) Nie uwierzyłem mu :D pewnie sobie jaja ze mnie robił :)
Obrazek
Avatar użytkownika
Administrator
Posty: 5899
Dołączył(a): Wt, 3 czerwca 2008, 22:42
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: N, 14 września 2008, 12:29
Gwara zagłębiowska - mowa ludu zagłębiowskiego, w dniu dzisiejszym, całkowicie wyszła z użycia. Należała do dialektu małopolskiego z naleciałościami śląskimi (głównie w sferze leksykalnej).

Cechy najwcześniej stracone:

* zachowanie dawnego zakończenia aorystu, w pierwszej osobie l. poj. czasu przeszłego (-ach, -ech) np.: bułech - bułek - byłem, charowołach - charowołak - ciężko pracowałam
* przejście wygłosowego -ch w -k np.: w nosyk cosak, ik
* mazurzenie np.: scelać, sacunek, zaba

Cechy zachowane do chwili wymarcia gwary:

* udźwięczniająca fonetyka krakowsko-poznańska np.: mój bred, bered Adama, płod upad
* labializacja np.: łociec, łokno, łobrona
* obecność głosek pochylonych np.: mom, jo, dóm, syr
* przejście wygłosowego -ą w -om, np.: są -> som, idą -> idom
* uproszczenie zbitek spółgłoskowych np.: jastrząb ->jaszcząb ->jascąb

Cechy przetrwałe do dziś:

* twarde zakończenie tematu czasowników np.: kąpe, kłame, rąbe, chrape,
* różny od ogólnopolskiego rodzaj rzeczowników np.: krawat - krawatka, parasol - parasolka, kluska - klusek, taboret - taborka, puf - pufa

Bibliografia

Magda Pastuchowa, Aldona Skudrzykowa: Polszczyzna Zagłębia Dąbrowskiego, Katowice 1994


Źródło: wikipedia


Trzeba koniecznie zerknąć do tej Polszczyzny Zagłębia Dąbrowskiego - ma ktoś może tą książke albo wybiera się do biblioteki wkrótce?

Posty: 1379
Dołączył(a): Cz, 14 sierpnia 2008, 22:31
Lokalizacja: Sosnowiec - Zagórze Pekin
PostNapisane: N, 14 września 2008, 13:48
Też nad tym swego czasu myślałem. Ubiegłeś mnie. Może napiszemy do prof. Miodka, po trochu związanego z Zagłębiem (chyba jego krewni spoczywają na Maczkach) i znającego się na języku. Niech nam zapoda literaturę :)
Obrazek

Posty: 388
Dołączył(a): So, 25 października 2008, 19:12
PostNapisane: So, 1 listopada 2008, 21:13
"Aaale go ZJEBĘ!" :D To często słyszę u nas, zamiast BIĘ :P

A co do "parasolki", "pufy", "tramwajki" czy też "portmonetki" (portfela) to są używane często, np. przez moją mamę (nie rodowitą zagłębiankę :>) ;-)

Posty: 25
Dołączył(a): Pn, 27 października 2008, 23:56
PostNapisane: N, 2 listopada 2008, 21:25
Nie wiem czy słówko strugaczka jest związane li tylko z naszym regionem, ale moja żona, ktora pochodzi z kompeltnie innego regionu Polski zwróciła mi uwagę, że nigdzie indziej nie spotkała się z takim określeniem temperówki. Ba ! Wyszło to na jaw wiele lat temu, kiedy ją o to poprosiłem, a ona nie wiedziała o co chodzi ;)

Posty: 1379
Dołączył(a): Cz, 14 sierpnia 2008, 22:31
Lokalizacja: Sosnowiec - Zagórze Pekin
PostNapisane: Pn, 3 listopada 2008, 01:02
a co to jest temperówka? :) Strugaczka rządzi :D
a tako rzecze Wikipedia:
"Temperówka, w zależności od regionu Polski i środowiska, posiada różne nazwy potoczne, np. ostrzynka, podstrugiwaczka, ostrzałka, ostrzytko, naostrzka, strugawka, strugaczka czy zastrugaczka."
Obrazek
Avatar użytkownika
Posty: 205
Dołączył(a): Pn, 3 listopada 2008, 14:30
Lokalizacja: Czeladź
PostNapisane: Pt, 7 listopada 2008, 16:08
dużo jest takich słów, które uważamy za normalne, a później się okazuje, że to nasza gwara. Jak po raz pierwszy cztałem o tym jakis tam wycinek w ksiazce Barańskiego. Było tam troszkę przykładów słów "zagłębiowskich"- pwoiem Wam że miałem niezły ubaw.

Posty: 388
Dołączył(a): So, 25 października 2008, 19:12
PostNapisane: Pn, 9 marca 2009, 10:40
Radosław Żurek napisał(a):a co to jest temperówka? :) Strugaczka rządzi :D


Strugaczka struga, temperówka (tęperówka?) "tempi" (tępi) a "oszczka" ostrzy :P
Avatar użytkownika
Posty: 2832
Dołączył(a): Śr, 4 czerwca 2008, 22:20
Lokalizacja: Środula
PostNapisane: Pt, 3 kwietnia 2009, 09:26
pozytywny przykład z biblioteki , może pokolenie obecnych gimnazjalistów nie da się tak łatwo ześląszczyć , szkoda że konkurs nie obejmuje większej części zagłębia .

Zagłębiowskie recytacje

Filia nr 19 Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Gustawa Daniłowskiego w Sosnowcu zaprasza do udziału w konkursie recytatorskim „Niebo nad Sosnowcem” organizowanym w ramach tegorocznych Dni Sosnowca.
Konkurs adresowany jest do uczniów szkół gimnazjalnych z terenu Sosnowca. Organizatorzy pragną rozbudzić zainteresowanie dorobkiem literackim twórców regionalnych (zagłębiowskich) oraz umocnić poczucie związku ze swoją „małą ojczyzną’.
Zadaniem uczestników konkursu będzie prezentacja i interpretacja wybranych wierszy, bądź fragmentów prozy z repertuaru literatów pochodzących lub związanych z Sosnowcem.
Jednocześnie przypominamy wszystkim zainteresowanym, że owoce twórczości zagłębiowskich poetów i prozaików są dostępne w każdej sosnowieckiej bibliotece, zatem zapraszamy w nasze gościnne progi.
Konkursowe przesłuchania 5 czerwca br. w budynku Filii nr 19 MBP w Sosnowcu przy ul. Baczyńskiego 12.
Termin zgłoszenia uczestnictwa w konkursie upływa z dn. 15 maja br. Zgłoszenia prosimy kierować na adres Działu Instrukcyjno-Metodycznego instr.metod@konto.pl. Zgłoszenie powinno zawierać dane osobowe uczestnika oraz nazwę, nr i adres rekomendującej go szkoły.
Konkurs koordynuje i szczegółowych informacji udziela Małgorzata Bąk z Filii nr 19, tel. 032 297-91-41.
Dane osobowe wszystkich uczestników Konkursu będą przechowywane w bazie danych Organizatora zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (Dz.U. nr 133, poz. 83 z późn. zm.).
Uczestnicy Konkursu zobligowani są do wyrażenia zgody na opublikowanie części danych osobowych (imienia i nazwiska, szkoły) na stronie internetowej Organizatora (www.biblioteka.sosnowiec.pl) oraz w regionalnych mediach.
Serdecznie zapraszamy do udziału w konkursie, na zwycięzców czekają nagrody.
Forum mieszkańców Środuli - http://www.forum-srodula.pl
Następna strona

Powrót do Tożsamość Zagłębiowska

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 3 gości

cron