[phpBB Debug] PHP Notice: in file /viewtopic.php on line 993: date(): It is not safe to rely on the system's timezone settings. You are *required* to use the date.timezone setting or the date_default_timezone_set() function. In case you used any of those methods and you are still getting this warning, you most likely misspelled the timezone identifier. We selected the timezone 'UTC' for now, but please set date.timezone to select your timezone.
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /viewtopic.php on line 993: getdate(): It is not safe to rely on the system's timezone settings. You are *required* to use the date.timezone setting or the date_default_timezone_set() function. In case you used any of those methods and you are still getting this warning, you most likely misspelled the timezone identifier. We selected the timezone 'UTC' for now, but please set date.timezone to select your timezone.
Forum mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego • Zobacz temat - Czeladź - kirkut

Czeladź - kirkut


Posty: 5231
Dołączył(a): Cz, 5 czerwca 2008, 10:51
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: Wt, 17 marca 2009, 10:29
Początki osadnictwa żydowskiego w Czeladzi przypadają na drugą połowę XIX wieku, kiedy to - po upadku powstania z 1863 roku - władze carskie nasiliły politykę rusycyfikacji i otworzyły miasto dla ludności wyznania mojżeszowego. Większość żydowskich mieszkańców napłynęła z Wolbromia, Żarek, Częstochowy, Olkusza i Będzin. Głównym źródłem utrzymania czeladzkich Żydów był handel, w tym także handel hurtowy, powiązany z przemysłem górniczym. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku w Czeladzi mieszkało około osiemdziesięciu żydowskich rodzin. Żydzi w Czeladzi nigdy nie stanowili przeważającej części społeczności. Spis powszechny z 1921 roku odnotował 17.202 mieszkańców, w tym 753 Żydów. W 1931 roku żyło tu 1.077 osób wyznania mojżeszowego.

Przez wiele lat Żydzi z Czeladzi podporządkowani byli kahałowi w pobliskim Będzinie. Pierwsza synagoga w Czeladzi została pobudowana dopiero w okresie międzywojennym. Ostatnim rabinem miasta był Lipman Hersz Lewental.

Przed wybuchem II wojny światowej w mieście żyło około dwóch tysięcy Żydów. Szacuje się, że Holocaust przeżyło tylko około czterdziestu z nich. Większość wymordowano w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.

Przez wiele lat Żydzi z Czeladzi podlegali gminie wyznaniowej w Będzinie i właśnie tam chowali swych zmarłych. Na początku XX wieku, wobec rozwoju liczebnego społeczności żydowskiej w Czeladzi, podjęto starania o utworzenie odrębnej gminy. Ostateczne gmina żydowska w Czeladzi powstała podczas pierwszej wojny światowej. Nowo powstała organizacja stanęła przed koniecznością założenia między innymi własnego cmentarza. Jednocześnie cmentarz wyznania mojżeszowego w Będzinie przy ul. Sieleckiej stopniowo zapełniał się. Sytuacja ta zmusiła władze gmin żydowskich Będzina i Czeladzi do zorganizowania kolejnego miejsca pochówku. Wspólny cmentarz założono w 1916 roku, na granicy obu miast, przy ul. Będzińskiej 64, w pobliżu dzisiejszego centrum handlowego M1.

Nekropolię podzielono na kilka części, wytyczając kwatery dla mężczyzn, kobiet i dzieci. Zmarłych z gminy czeladzkiej chowano w przedniej części cmentarza; zmarłych z gminy będzińskiej - w tylnej. Przy wejściu pochowano rabina Cwi Hanocha ha-Kohena Lewina - najbliższe sąsiedztwo jego ohelu wkrótce stało się miejscem spoczynku pożądanym przez chasydów. W latach trzydziestych powierzchnię nekropolii powiększono.

Podczas drugiej wojny światowej na cmentarzu grzebano ofiary nazistowskich represji. Pochowano tu między innymi około stu ciał Żydów spalonych w synagodze w Będzinie oraz około czterystu zwłok osób zamordowanych podczas likwidacji getta w sierpniu 1943 roku.

Po wyzwoleniu na cmentarzu odbywały się już tylko nieliczne pogrzeby. W sierpniu 1945 r. pojawiły się groby Mariana Grossmana i Szlamka Gelbarda, zabitych przez polskich antysemitów po powrocie do miasta. Ostatni znany pochówek odbył się w marcu 1948 r.

Cmentarz uległ dewastacji w okresie drugiej wojny światowej, jednak największych zniszczeń dokonano podczas kolejnych ponad czterdziestu lat. Wiele płyt padło łupem złodziei i zostało wykorzystanych do celów budowlanych. Przytoczmy tu fragment listu, jaki do Żydowskiego Instytutu Historycznego w 1987 roku przysłał jeden z mieszkańców Czeladzi: "Cmentarz jest zniszczony i zarośnięty krzewami. Wybite otwory w płytach grobowych, zerwane górne płyty, obalone kolumny. Mało kto wie o tym cmentarzu w moim rodzinnym mieście".

W 1988 roku, dzięki finansowemu wsparciu udzielonemu przez pochodzącego z Czeladzi Mońka Stawskiego, cmentarz został uporządkowany. Wykonano ogrodzenie, ustawiono przewrócone nagrobki, część macew odrestaurowano.

W 2003 roku wykonano spis zachowanych nagrobków. W prace inwentaryzacyjne zaangażowali się między innymi: Jeffrey Cymbler, Mojżesz Lenzky, rabin Szlomo Englard, Krzysztof Adamiec, Ada Holtzman, Connie Newman i Orna Niederman. Zwieńczeniem ich starań było wydanie w 2007 r. książki zatytułowanej "Cmentarz Gmin Żydowskich Będzina i Czeladzi". Zawarto w niej historię tej nekropolii oraz spis nagrobków. Pozycję tą można nabyć drogą wysyłkową w Księgarni Żydowskiej "Jarden".

Do dziś na terenie cmentarza zachowało się około 3.200 nagrobków, ustawionych w 88 rzędach w części męskiej i 91 rzędach w części żeńskiej. Większość z nich ma formę tradycyjnych macew, z inskrypcjami wyrytymi w językach: hebrajskim, jidysz, polskim, niemieckim i esperanto. Zwracają uwagę macewy ze zrekonstruowanymi polichromiami - do czasów Zagłady malowanie nagrobków było powszechnym zwyczajem na żydowskich nekropoliach.

Klucz do bramy cmentarnej można otrzymać u mieszkańców pobliskiej posesji.

źródło: http://www.kirkuty.xip.pl/czeladz.htm

Deszczowe i "nocne" zwiedzanie kirkutu w Czeladzi:
Załączniki
01.JPG
02.JPG
03.JPG
04.JPG
05.JPG
06.JPG
07.JPG
08.JPG
09.JPG
10.JPG
Avatar użytkownika
Posty: 205
Dołączył(a): Pn, 3 listopada 2008, 14:30
Lokalizacja: Czeladź
PostNapisane: Wt, 17 marca 2009, 13:02
Zdjęcia http://czeladz.org.pl/index.php?strony=galeria&gal=19
O "czeladzkich" Żydach
"Szalom"
Wiesława Konopelska, UM Czeladź, 2008 Czeladź
- pamięci czeladzkich Żydów

Posty: 5231
Dołączył(a): Cz, 5 czerwca 2008, 10:51
Lokalizacja: Sosnowiec
PostNapisane: Wt, 17 marca 2009, 16:15
Adrian Rak napisał(a):"Szalom"
Wiesława Konopelska, UM Czeladź, 2008 Czeladź
- pamięci czeladzkich Żydów


Tak, w tej książce kirkut opisywany jest jako najbardziej ortodoksyjny na Górnym Śląsku.
Nie rozwijajmy tu jednak tego tematu (na to jest inne miejsce), wystarczy powiedzieć, że autorka się skompromitowała i to podwójnie, gdyż według ocen znawców tematu nie ma mowy o szczególnej ortodoksyjności tego cmentarza, a stwierdzenie o Górnym Śląsku pozostawiam w tym miejscu bez komentarza...

Posty: 1241
Dołączył(a): Pn, 8 września 2008, 08:33
PostNapisane: Wt, 17 marca 2009, 20:44
Mysle, ze jest to jeden z najlepiej zachowanych Kirkutow w okolicy... ;)
Avatar użytkownika
Posty: 457
Dołączył(a): Pn, 2 lutego 2009, 17:29
Lokalizacja: Rubieże człowieczeństwa
PostNapisane: Śr, 15 kwietnia 2009, 20:40
:)
Załączniki
10.JPG
9.JPG
8.JPG
7.JPG
6.JPG
5.JPG
4.JPG
3.JPG
2.JPG
1.JPG
Avatar użytkownika
Posty: 457
Dołączył(a): Pn, 2 lutego 2009, 17:29
Lokalizacja: Rubieże człowieczeństwa
PostNapisane: Śr, 15 kwietnia 2009, 20:46
:)
Załączniki
17.JPG
16.JPG
15.JPG
14.JPG
13.JPG
12.JPG
11.JPG

Powrót do Nekropolie

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 1 gość

cron